مقالات علمی و اجتماعی

 حسادت در کودکان

حسادت نوعی احساس عاطفی است. این حالت احساسی در میان نوع انسانی سابقه ای دیرینه دارد و در قرآن کریم نیز درباره حسادت قابیل و برادران یوسف داستان هایی وجود دارد. وقتی انسان با پیشرفت یا موفقیت بیش از اندازه دیگران مواجه شود، حالتی به او دست    می دهد که به آ ن احساس حقارت می گویند. درجات این احساس در افراد مختلف متفاوت است. اگر احساس حقارت در فردی شدت یابد به صورت حسادت در می آید. حسادت در افراد مختلف شدت و ضعف دارد لیکن بزرگسالان به علت موقعیت اجتماعی و اهمیتی که برای روابط اجتماعی قائل هستند، این احساس راکمتر از خردسالان ظاهر می سازند.

زمان شروع حسادت:
برخی روانشناسان براین باورند که حسادت در سن ۱۵ تا ۱۶ ماهگی درکودکان آشکار می شود و در دو زمان یعنی از سن ۲ تا ۵ سالگی و دوران بلوغ به اوج خود می رسد. شاید بتوان گفت که شدیدترین مرحله حسادت، در دوران پیش از ۵ سالگی است زیرا دراین دوران کودک کاملاً به والدین خود وابسته است و همه نیازهای او بویژه نیازهای عاطفی و روانی توسط آنها ارضا می شود و والدین تنها افراد مورد علاقه کوکان هستند.

شیوه های بروز حسادت:
کودکان خردسال صریح تر هستند و بدون سیاست، حسادت خود را نشان می دهند. آنها به طور مستقیم به شما می گویند که از نوزاد تازه وارد متنفرند، یا آشکارا و پنهان به او صدمه می زنند. کودکان بزرگتر ممکن است حسادت خود را سرکوب کنند که در این صورت حسادت تغییر شکل می دهد و به صورت نشانه ها و بدرفتاری های ابراز می شود. بنابراین وقتی کودکی از برادرش متنفر است ولی حق ندارد که احساساتش را بیان کند ممکن است این گونه تصور کند که برادرش را از پنجره به پایین پرت کرده است. این کودک دچار خیالات ممکن است به قدری وحشت زده شود که به طرف رختخواب برادرش برود تا ببیند که آیا او هنوز آنجا هست یا نه؟ او ممکن است از اینکه برادر رادر سلامت و آرامش یافته است به قدری خوشحال شود که والدینش واکنش او را به حساب علاقه و محبت او نسبت به برادرش بگذارند.
گاهی برخی از کودکان از غذا خوردن خودداری می کنند، دچار بی اشتهایی می شوند یا تمارض می کنند و خود را به مریضی می زنند یا ترس بیجا از خود نشان می دهند. همه آن کارها به خاطر این است که توجه والدین را بیشتر به خودشان جلب کنند و از توجه آنها نسبت به فرد مورد حسادت بکاهند. حسادت در بعضی کودکان به جای اینکه با واژه بیان شود با سرفه و جوشهای پوستی نشان داده می شود. برخی از کودکان بسترشان را خیس می کنند و بعضی از کودکان خرابکار می شوند. آنها به جای بیان نفرتشان بشقاب ها را می شکنند. برخی دیگر ناخن هایشان را می جوند یا موهایشان را می کشند تا بدین سان تمایل شان را برای گاز گرفتن و آزار دادن برادرها یا خواهرهایشان پوشیده نگه دارند.

علل حسادت:
حسادت از میل کودک به تنها محبوب مادر بودن سرچشمه می گیرد. این میل به قدری در کودک ریشه دارد که هیچ رقیبی را تحمل نمی کند. وقتی برادرها و خواهرها به دنیا می آیند کودک با آنها به رقابت می پردازد تا عشق و علاقه انحصاری پدر ومادر را از دست ندهد. این رقابت ممکن است آشکار یا پنهان باشد و این طرز برخورد والدین نسبت به حسادت آنها بستگی دارد. اگر تولد نوزاد همزمان با شدت دلبستگی فرزند اول به والدین باشد حسادت بیشتر در کودک ایجاد می شود. هرقدر فاصله تولد بین دو کودک کمتر باشد احتمال بروز حسادت بیشتر است. گاهی حسادت در اثر تبعیض اولیای مدرسه، عدم توانایی در درک و فهم دروس، ترس از شکست و مردود شدن از امتحان یا آزار شاگردان بروز می کند. واکنش کودک اغلب به صورت حسادت، تمارض فرار از مدرسه، بی انضباطی و یا بی تفاوتی و بی رغبتی تحصیلی و بالاخره عقب ماندگی تحصیلی تظاهر می کند.

پیشگیری
مهمترین روش پیشگیری از حسادت، ابراز علاقه و محبت، درک و ایجاد امنیت خاطر همراه با انضباط عادلانه است. زمانی که مادر فرزند دیگری به دنیا می آورد باید برنامه ها طوری تنظیم گردد که از بروز حسادت جلوگیری شود. کودک بزرگتر در آن زمان نباید به مهدکودک فرستاده شود و اتاق خوابش نیز نباید تغییر یابد باید هر نوع تغییر، مدت ها قبل از تولد نوزاد جدید صورت گیرد، کودک را باید برای خرید وسایل نوزاد همراه برد و حتی بهتر است به کودک پول داد تا چیزهایی برای نوزاد خریداری کند. اگر مادر به بیمارستان می رود بهتر است کودک در منزل خودش باشد به شرطی که شخصی را که قرار است از او مراقبت کند دوست داشته باشد وگرنه بهتراست به منزل یکی از اقوام نزدیک که موردعلاقه کودک است فرستاده شود. باید کودک بزرگتر را به مراقبت از نوزاد تشویق کرد مثلاکودک بزرگتر در استحمام وعوض کردن پوشک او به مادر کمک کند و اشیای لازم را برایش بیاورد به شرطی که موافق این کار باشد و گرنه نباید وی را وادار به اطاعت و انجام چنین کارهایی کرد. اگر کودکی   می خواهد نوزاد را نوازش کند و با او بازی کند والدین باید اجازه این کار را به وی بدهند و در عین حال مراقبش باشند تا آزاری به نوازد نرسد.
وقتی که مادر نوزاد را بغل می کند بهتر است پدر با سایر اعضای حاضر در منزل، کودک بزرگتر رادر آغوش بگیرند و او را نوازش کنند. باید کوشش کرد که کودک مطمئن شود والدین، او را مانند سابق دوست دارند وظیفه والدین است که عصبانیت و حسادت فرزند را تحمل کرده آن را بپذیرند نه اینکه مانند او عکس العمل نشان دهند.

تاثیرات مثبت حسادت:
حسادت همیشه تاثیر منفی ندارد بلکه مانند عواطفی نظیر ترس، مفید نیز هست و در صورتی که میزان آن معقول و منطقی باشد حتی سازنده هم می تواند باشد زیرا کودک در آن صورت با استقامت و آزادمنش تر می شود. حسادت مثبت یا غبطه، باعث تلاش بیشتر برای رسیدن به هدف می شود. تفاوت غبطه با حسادت در این است که حسود نابودی محسود یا نابودی نعمت محسود را طلب می کند اما شخصی که غبطه می خورد احساس می کند عقب مانده است و دیگران از او جلوتر هستند. این اندیشه نیاز به تلاش و کوشش بیشتر در فرد به وجود می آورد و این خود انگیزه ای برای موفقیت و پیشرفت می شود.

آنچه نباید انجام داد:
از توجه و محبت افراطی به نوزاد در حضور دیگر فرزندان باید پرهیز کرد و نیز برای خوشایندی دیگر کودکان نباید از نوزاد بدگویی نمود. مسئله حسادت کودک را نسبت به نوزاد نباید درحضور وی برای اطرافیان یا میهمانان تعریف کرد زیرا شاید این توضیح دادن و محبت نمودن باعث وسوسه کودک برای حسادت بیشتر شود. باتوجه به شرایط سنی مختلف و تفاوت های فردی فرزندان، طبیعی است که نمی توان تفاوت قائل نشد اما از تبعیض باید به شدت پرهیزکرد. از مقایسه کردن فرزندان خانواده با افرادی که بهتر از او درخشیده اند باید اجتناب کرد. اگر قرار است مقایسه ای صورت گیرد با هر فرد با گذشته خودش مقایسه شود نه بادیگری.
کمبود نقایص بدنی، ضعف و ... کودک نباید در حضور دیگر کودکان یا بزرگسالان مطرح شود. زیرا این امر عامل ایجاد احساس حقارت و حسادت است. از توسل به فشار، اجبار، تهدید، سرزنش و یا احیانا تنبیه برای درمان حسادت باید پرهیز کرد. زیرا این افراد بیش از دیگران نیازمند محبت و مهربانی هستند.

 

                                                                                          

 

خبرنامه ی آذرماه1391

خبرنامه

 

خبر نامه مهد کودک وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی

آذرماه 1391

« سخنی با بزرگترها »

·       اگر کودکان با انتقاد و سرزنش زندگی کنند ، می آموزند که ایرادگیر باشند.

 

·       اگر با ترس زندگی کنند، می آموزند که بیمناک باشند.

 

 

·        اگر با حسرت زندگی کنند، می آموزند که همیشه برای خود متأسف باشند.

 

·        اگربا تمسخر زندگی کنند، می آموزند که خجالتی باشند.

 

 

·       اگر با شکیبایی زندگی کنند، می آموزند که صبور باشند.

 

·       اگر با تشویق زندگی کنند،می آموزند که اعتماد به نفس داشته باشند.

 

·       اگر با تحسین زندگی کنند، می آموزند که قدردان باشند.

 

·       اگر با شناخت زندگی کنند، می آموزند که هدفی داشته باشند.

 

·       اگر با حس «شریک شدن » زندگی کنند،می آموزند که بخشنده باشند.

 

·       اگر با صداقت زندگی کنند، می آموزند که حقیقت و عدالت کدام است.

 

·       اگر با امنیت زندگی کنند، می آموزند که به خود و به اطرافیان خود ایمان داشته باشند.     

کودکان آنگونه زندگی می کنند که می آموزند...

                            دفترمهد کودک »

**************************

«  بی خوابی و بدخوابی در کودکان  »

ابتدا باید علت بی خوابی یا بدخوابی کودک را جستجو کرد. شاید دلیل آن جلب توجه، اضطراب، تأثیر داروها، خوب غذا نخوردن و یا استفاده بیش از حد از تنقلات و شکلات و شیرینی باشد. بررسی این عوامل در انتخاب راه حل مناسب به شما کمک خواهد کرد.

 

برای رفع این مشکل می توان از روش های زیر استفاده کرد:
 ۱.  فعالیت های بدنی کودک (مانند بازی کردن در پارک، برنامه های ورزشی و ... ) در طول روز افزایش دهید. کودکان قبل از خواب باید آرام باشند تا برای خوابیدن آماده شوند. بازی هایی که نیازمند فعالیت

زیاد هستند برای ساعات قبل از خواب مناسب نیستند.

۲.  بتدریج از هنگام غروب به بعد، فعالیت کودک را کاهش دهید و به جای بازی های پر تحرک مانند توپ بازی، فعالیت هایی مانند مطالعه کردن، شنیدن قصه با دیدن تلویزیون را جایگزین نمایید . انجام فعالیت های آرام کننده چون حمام آب گرم، ماساژ قبل از خواب به آرامی تکان دادن کودک مفید خواهد بود.

3 . برای زمان خواب کودکتان برنامه تعیین کنید و ساعت خاصی را مشخص کنید.

۴.  برنامه های خانوادگی و خواسته های کودک را نیز در نظر بگیرید. انعطاف پذیر باشید ولی برخورد قاطع داشتن با کودک را نیز تمرین کنید. الگوئی را که تصمیم به ادامه آن ندارید شروع نکنید. برنامه شبانه باید در کل روز موجب احساس امنیت و نزدیکی میان افراد خانواده شود.

۵.  قبل از خواب با کودکتان در مورد مسائل روزمره و آمادگی برای شروع روز بعد صحبت کنید.

۶.  آماده کردن لباس هایی که فردا در مهدکودک می خواهد بپوشد و مرتب کردن دفتر و وسایل فردا، برنامه مناسبی برای کودکان بزرگتر خواهد بود. قصه گفتن برای کودک قبل از خواب، در درک این مسئله که الان موقع خواب است کمک می کند.

۷.  پس از رفتن به رختخواب بتدریج از توجهتان نسبت به کودک کم کنید و دیرتر به گریه و جیغ او پاسخ دهید. به کودک بگویید همین الان باید بخوابد و این کار را هر شب تکرار کنید. آنها به برخورد قاطع شما نیاز دارند.

۸.  برای بعضی از کودکان خوابیدن در اتاق تاریک دشوار است، بنابراین روشن کردن چراغ خواب در اتاق کودک مفید خواهد بود.

۹.  اگر کودکتان شب ها سخت به خواب می رود و یا نیمه شب از خواب بیدار می شود به او اجازه خوابیدن در طول روز را ندهید، اینکار در ایجاد الگوی خواب منظم کودک کمک خواهد کرد.

۱۰. به خاطر داشته باشید مصرف شبانه برخی از مواد غذایی مانند چای و نوشابه، خواب کودک را کاهش می دهد.

 

11.  به کودکتان روش های آرام سازی ( نفس عمیق، کشش و آرام سازی عضلات بدن ) را آموزش دهید و تلاش نمایید تا قبل از خوابیدن کودک این تمرین ها را انجام دهد.

۱۲.  به کودک اجازه دهید تا زمانی که خواب آلوده و خسته نشده بیدار بماند و سپس او را به رختخواب ببرید.

 

۱۳.  از تمرین های مثبت استفاده کنید و در طول روز راه هایی را که کودک می تواند با بکارگیری آنها به خواب رود برای او بیان کنید. مثلاً کودک می تواند با فکر کردن دربارهٔ صحنه های آرام و زیبا مانند برخورد امواج دریا به ساحل، پریدن گوسفندان از روی نرده یا تکرار حروف الفبا و خواندن ترانه های کودکانه این کار را تمرین کند.

۱۴.  حتی الامکان سعی کنید نکات ایمنی را در اتاق خواب کودک رعایت کنید ( مثل پوشاندن سیم های برق، استفاده از محافظ پریز برق و دور نگهداشتن کودک از اشیاء شکستنی ). این کار به والدین کمک می کند تا با خیال راحت، کودک را در اتاقش تنها بگذارند.

۱۵.  اگر کودک در رختخواب خود نمی ماند در اتاق او حضور یابید و هنگامیکه آرام شد او را تحسین کنید. برای مثال ابتدا برایش نوار قصه بگذارید و اگر ناآرامی کرد، ضبط را خاموش کنید.

۱۶.  هنگامیکه کودک در طول شب از خواب بیدار می شود به او کمتر توجه کنید. کمتر او را در آغوش بگیرید، تماس چشمی را محدود نمائید و با او صحبت نکنید. بی تفاوتی والدین در این زمان برای خوابیدن مجدد کودک مؤثر خواهد بود.

۱۷.  داشتن یک هم اتاقی ( مثلاً خواهر یا برادر و یا حتی یک عروسک ) می تواند به تنها خوابیدن کودک کمک کند و در کسب استقلال او مفید باشد. کودک را به تنها خوابیدن در اتاقش، به عنوان یک رفتار مناسب تشویق کنید.

 

۱۸.  کودکان ترس ها و تشویش هایی دارند که معمولاً قبل از خواب به سراغشان می آید. کودک خود را تشویق کنید در مورد مشکلش با شما صحبت کند. این کار به شما در درک بهتر مسائل، کمک خواهد کرد.

۱۹.  به خاطر داشته باشید که والدین، پدربزرگ، مادربزرگ و پرستار کودک باید در مورد چگونگی کنار آمدن با مشکلات خواب کودک با یکدیگر هماهنگ باشند.

۲۰. کودکان به علت شرایط سنی خود آسیب پذیرند و نیاز به حمایت و مراقبت بزرگترها دارند. آسیب پذیری کودکان ایجاب می کند که با وضع قوانین مناسب، حمایت و مراقبت های لازم، سلامت جسم و روان آنان را تأمین کنیم.

 

**************************

 

 

« اخبار مهد کودک »

 

·  تهیه لوازم کمک آموزشی براساس رده های سنی به طور جداگانه .

 

·  تهیه کامپیوتر و مانیتور LCD برای برگزاری کلاس های فوق برنامۀ آموزش کامپیوتر.

 

·  تهیه کتاب، فلش کارت و پوستر به دو زبان فارسی و انگلیسی.

 

· جلسه مربیان به همراه مشاور مهد کودک، سرکار خانم تفنگچی ها مورخه 20 / 09 / 91.

 

·  برگزاری مراسم جشن یلدا در تاریخ 29 / 09 / 91.

 

·  ساخت کارت تبریک برای والدین به مناسبت جشن یلدا.

 

·  تزئین راهروها و کلاس های مهدکودک و چسباندن عکس نوآموزان بر روی دیوار کلاس ها.

 

·  تهیه اسباب بازی های استاندارد و ایجاد اتاق بازی برای سرگرمی بیشتر کودکان. 

 

خانواده های گرامی: صمیمانه از شما عزیزان خواهشمندیم پیشنهادات و انتقادات خود را با ما در میان بگذارید و یا در صندوق راهروی مهدکودک بیندازید. امیدواریم که با همراهی و همدلی یکدیگر بتوانیم فردایی بهتر برای کودکانمان فراهم کنیم.

سپاس از شما که در تداوم خدمت همواره حامی این مجموعه بوده‌اید.

                                                    با آرزوی بهروزی